Mỗi lần đi công tác phật sự ở xa, sư trụ trì có nhờ một bác phật tử đến chùa ngủ để tụng kinh công phu khuya. Nhờ thế mà tôi thấy đỡ buồn phần nào. Bác ấy già rồi. Nhà bác cách chùa chừng hơn cây số, phải qua một khu nghĩa địa, mỗi buổi chiều vào chùa bác nhờ đứa cháu dẫn đi. Tôi nhanh chóng kết thân với bác, và thấy bác cũng quyến luyến tôi. Đêm nào hai bác cháu cũng ngồi uống nước nói chuyện tới khuya mới đi ngủ. Bác ngủ ở gác chuông để tiện việc công phu; còn tôi thì “ thủ phần” gác trống.
Mỗi buổi chiều đi làm về, lo công việc quét dọn, tưới cây, cơm nước xong là tôi tranh thủ đi ra nhà bác, chờ bác ăn tối xong tôi cùng bác vào chùa cho khỏi phiền đứa cháu.
Có một buổi chiều, như thường lệ, lúc ra nhà bác, ngang qua khu nghĩa địa, thấy mát mẽ, yên lặng, tôi dừng chân ngồi trên tấm bia đá một ngôi mộ cũ hóng mát. Nhìn ánh hoàng hôn dần khuất sau đồi, cảnh vật núi rừng nhuộm màu vàng hiu hắt; những vạt nắng yếu ớt còn lại hắt vào những ngôi mộ làm thành những dãy tối sáng nhấp nhô. Thỉnh thoảng một ngọn gió từ đâu thổi lại làm phất phơ những ngọn cỏ bông may úa vàng trên mộ, làm xào xạc cành lá cây đa cây đề nghe như những lời than van não nùng của những vong hồn từ cõi vô hình xa xăm vọng lại, khiến lòng tôi bâng khuâng, nghĩ ngợi vẩn vơ. Nghĩ về những người nằm dưới những nấm mộ kia chắc giờ chỉ còn là bộ xương tàn trắng hếu, ai cũng giống ai, đang nằm yên bất động làm món tiệc dài cho côn trùng trong lòng đất! Bây giờ thì như thế, chứ còn trước kia một thời họ là những người thuộc đủ mọi giai tầng trong xã hội: người giàu sang, kẻ nghèo khó; người quyền chức, kẻ bạch đinh; người hiền lành, kẻ gian ác; người mạnh, kẻ yếu; người lành lặn, kẻ đui què…đủ cả! Mà rồi, tất cả…cũng lần lượt ra nằm ở đây với cùng một lý do là…chết! Mình rồi đây cũng thế! Ôi, có là gì rồi cũng phải chết, thân xác giả hợp này từ cát bụi phải trở về cùng cát bụi, chẳng mang theo được gì, cũng sẽ chẳng còn lại gì, có chăng chỉ là dòng tâm thức cứ mãi chảy trôi! Tuy rằng biết vậy, nhưng chẳng có mấy ai buông xả được để thanh thản lúc “ra đi”. Suy cho cùng, tất cả cũng vì nghiệp duyên từ nhiều đời, nhiều kiếp trói buộc, níu kéo mà thôi! Chính vì thế, mà có những vong hồn cứ vương vấn tại nơi tài sản của mình; cũng có vong hồn mãi quẩn quanh với cái xác của mình đang thối rửa, mục nát. Biết đâu xung quanh đây có biết bao nhiêu người: lớn có, bé có, già có, trẻ có….Người lớn thì kẻ đứng người ngồi; kẻ vui cười, người thì khóc than buồn khổ; hoặc cũng có người đang hỏi: “Ông từ đâu tới mà ngồi chình ình một đống nơi đây?!”; chắc còn bọn trẻ nhỏ thì đang nô đùa nhởn nhơ quanh quẩn?!
Mải suy nghĩ miên man thì một cơn gió thổi tới mát rợi, mấy chiếc lá vàng trên cây rơi xuống trước mặt làm tôi giật mình trở về với thực tại, mới biết mặt trời xuống núi đã lâu rồi. Trời chập choạng nhá nhem tối nhưng còn nhìn rõ mặt người. Tôi vừa nhỏm đứng dậy thì chợt thấy một cô gái đứng ngay trước cửa miếu Thanh minh đang ngó về phía tôi. Có lẽ thấy tôi chú mục nhìn lại, cô gái...